bron: Nieuwsbrief van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg, januari 2006
Monte Carlo bij Teylingen is een van de schaarse rijksbeschermde bollenschuren. De schuur is tot
appartementencomplex verbouwd en afgelopen jaar opgeleverd (foto auteur) |
Bollenschuren succesvol herbestemd
Bollenschuren zijn de iconen van de Zuid-Hollandse Duin- en Bollenstreek. In een brede strook
tussen Hillegom en Wassenaar staan er vele honderden, gebouwd voor het drogen, bewerken en
sorteren van bloembollen. De meeste oude schuren hebben deze functie inmiddels verloren. Sinds 1997
zet de projectgroep Behoud en Herbestemming Bollenschuren zich in voor behoud door
herbestemming, geheel in de lijn van het landelijke Belvedere-credo. Met toenemend succes.
Vanaf de achttiende eeuw nam de bloembollenteelt een grote vlucht in Kennemerland, de streek
achter de duinen rond Haarlem. Door de toenemende verstedelijking verschoof de teelt in de loop
van de negentiende eeuw zuidwaarts naar de afgegraven duinen, de geestgronden, achter de
Zuid-Hollandse kust. Een open gebied, goed ontsloten, waar de grond optimaal geschikt was.
In het begin was de bollenteelt hier een nevenverdienste van boeren. Bloembollen werden simpel
weg op bestaande boerenzolders opgeslagen. Vooral de groeiende export leidde eind negentiende
eeuw tot specialisatie en schaal vergroting en tot de ontwikkeling van een geheel nieuw type
bedrijfsgebouw: de bollenschuur.
Aanvankelijk kleinschalig, van hout, éénlaags met zadeldak werd de Bollenstreek in de eerste helft
van de twintigste eeuw bebouwd met honderden bollenschuren: steeds groter, met meer verdiepingen,
nu van baksteen met mansarde- en later platte daken. De schuren werden gesitueerd naast of achter
de representatieve woningen van rijk geworden bollenkwekers en bollenexporteurs.
Natuurlijke ventilatie door openslaande deuren en ramen werd tijdens het Interbellum opgevolgd
door mechanische ventilatie, waardoor de bollenschuur veranderde van open naar gesloten.
SLOOP
In de tweede helft van de twintigste eeuw zette het functieverlies van deze traditionele bollenschuren
in. Zij werden in groeiend tempo vervangen door grootschalige, volledig gesloten, gemechaniseerde loodsen van
staal en aluminium of kwamen leeg te staan door oprukkende bebouwing. Veel uitgerangeerde schuren werden vaak aanvankelijk
voor incidentele opslag gebruikt of verhuurd, maar in de jaren negentig nam de sloop snel toe, veelal ten gunste van
woningbouw.
In 1996, het Jaar van het Industrieel Erfgoed, wees de Provincie Zuid-Holland op de regionale
cultuurhistorische betekenis van oude bollenschuren door de publicatie van een toeristische Bollenschurenroute. Vanuit het
Streekmuseum De Zwarte Tulp in Lisse werd dit signaal opgepakt door de start van het project Behoud en Herbestemming
Bollenschuren.
Gedragen door deskundigen uit de streek en met externe steun van de Rijksdienst voor de
Monumentenzorg werd een veeljarig programma opgezet met subsidies van de provincie Zuid-Holland, het Samenwerkingsorgaan
Duin-en Bollenstreek en de Dienst Landelijk Gebied. Dit project richt zich op draagvlakverbreding en kennisontwikkeling in algemene
zin en op het stimuleren van schuureigenaren, ontwikkelaars en gemeenten om te komen tot verantwoorde herbestemming
in plaats van sloop.
CULTUURHISTORISCH BESEF
Draagvlakverbreding kreeg eerst gestalte door een fraaie fotopublicatie, een studiedag en op
veldwerk gebaseerde inventarisaties. Alle informatie is inmiddels breed toegankelijk via de website www.bollenschuren.nl. Herbestemming
en behoud kregen handen en voeten door schuur eigenaren terzijde te staan met adviezen bij concrete planontwikkeling
en gemeenten bij de waardestelling en selectie van schuren voor gemeentelijke monumentenlijsten.
De jaarlijkse uitreiking van de Zwarte Tulpprijs aan een toonbeeld van herbestemming door
particuliere eigenaren draagt bij aan de versterking van het cultuurhistorische besef in een streek waar behoud van historie
vanouds in de schaduw staat van ruimte voor de bolleneconomie.
REGIONALE COLLECTIE
Het project loopt eind 2006 af. Hoewel er sinds de start nog vele waardevolle schuren zijn gesloopt
of verknoeid, begint er verandering in denken en handelen zichtbaar te worden in de vorm van vele bollenschuren met
een nieuwe bestemming. Soepelere planologische regelgeving op basis van de Nota Ruimte moet bovendien vooral in het buitengebied
meer armslag voor transformatie bieden, waar nu nog strak wordt vastgehouden aan agrarische bestemmingen. Geslaagde
herbestemmingprojecten zullen in een handzame publicatie aan de streek worden gepresenteerd. Aan de Rijksdienst is onlangs een
rapport aangeboden met aanvullende beschermingsvoorstellen, want van de honderden schuren zijn er maar enkele beschermd.
Daarnaast wordt in het kader van het bestuurlijke verband van de veel grotere regio Holland Rijnland, waar de streek sinds kort deel van
uitmaakt, samen met alle gemeenten gewerkt aan een Regionaal Bollenschurenbeleid. Doel is een op elkaar afgestemd
beleid van alle betrokken gemeenten, gericht op behoud en herbestemming van een Regionale Collectie Bollenschuren.
Tenslotte wordt het Cultuurhistorisch Genootschap, het samenwerkingsverband van de lokale
historische verenigingen en musea in de streek, in een nieuwe jas gestoken, zodat het Genootschap eind 2006 de fakkel van het project
Behoud en Herbestemming Bollenschuren kan overnemen.
Peter Nijhof, landelijk coördinator industrieel erfgoed, 030 - 6983359
Copyright © 2007 CHG
laatst gewijzigd 10 januari 2006
|
| |
